Μπλε Βελούδο

Ενας απερχόμενος από τα γήινα Αμερικανός σκηνοθέτης

εμβληματικός όχι για τον τρόπο γραφής τοὐ καλά κρυμμένου τρόμου

όσο για την ερευνητική ματιά στην ανθρώπινη συνείδηση.

Μια ερμηνεύτρια εξαιρετική όπου περιηγήθηκε στο λεγόμενο αμερικάνικο star system

με επιφύλαξη και με απάρνηση του ψευδούς περιτυλίγματος όπως άλλωστε και ο απελθών σκηνοθέτης

Η αναχώρηση μιας γάτας με άριστη επαφή με την συνείδηση

..........και ο Τραμπ

(με όλη αυτή τη σύνδεση θα κυλήσει η γραφή σήμερα μέχρι το βράδυ)

__________________________________________________________________________

ΜΠΛΕ ΒΕΛΟΥΔΟ

Κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος για το σοκ που προκάλεσε το «Μπλε Βελούδο», όταν κυκλοφορούσε στις αίθουσες το 1986. Ελάχιστοι εξακολουθούσαν εκείνη την εποχή να θεωρούν τον Ντέιβιντ Λιντς ως υπολογίσιμη σκηνοθετική δύναμη, μετά τα εισπρακτικό φιάσκο που είχε γνωρίσει με το «Ντιούν», δυο χρόνια πριν. Προσπαθώντας να συνέλθει από μία χείριστη επαγγελματική εμπειρία, εκείνος κατόρθωσε να αναγεννηθεί καλλιτεχνικά και να κάνει μία νέα αρχή. Εκείνη που θα τον οδηγούσε να ονομαστεί ένας από τους κορυφαίους σκηνοθέτες στον κόσμο.

Ο Λιντς είχε ολοκληρώσει μία πρώτη εκδοχή του σεναρίου στα χρόνια του '70, κανένα στούντιο δεν τολμούσε, εντούτοις, να πλησιάσει την εξεζητημένη δουλειά του, γιατί έβρισκε κάτι αποτρεπτικό στο σεξουαλικά φορτισμένο και έντονα βίαιο περιεχόμενό της. Ο σκηνοθέτης οδηγήθηκε στη συγγραφή του σεναρίου θέλοντας να μεταφράσει κινηματογραφικά μια αλλόκοτη εικόνα που είχε καρφωθεί στο μυαλό του, όσο και το αίσθημα που του προκαλούσε ένα συγκεκριμένο τραγούδι.

Η εικόνα ήταν ένα κομμένο αυτί, μυστηριωδώς παρατημένο σε κάποιο χωράφι, και το κομμάτι ήταν το «BIue VeIvet» που τραγουδούσε ο Μπόμπι Βίντον το 1963. Ο Λιντς πάντρεψε τα δυο παντελώς ξένα μεταξύ τους στοιχεία σε μια ιστορία μυστηρίου με φόντο μια φαινομενικά ειδυλλιακή κωμόπολη της Αμερικής, κάτω από την καρτποσταλικής ομορφιάς επιφάνεια της οποίας κρύβεται η διαστροφή και το έγκλημα.

Ξεναγός στον ασταμάτητα απειλητικό υπόκοσμο του φιλμ γίνεται ένας καλοκάγαθος και γεμάτος περιέργεια νεαρός (Κάιλ Μακ Λάχλαν), ο οποίος ανακαλύπτει ένα κομμένο αυτί στο γρασίδι κάποιου χωραφιού και προσπαθεί να λύσει το αίνιγμα που κρύβεται πίσω από αυτό. Οι ερασιτεχνικές ντετέκτιβ έρευνές του τον φέρνουν σε επαφή με τη γοητευτική τραγουδίστρια ενός νυχτερινού κέντρου (η Ιζαμπέλα Ροσελίνι στον πιο θαρραλέο ρόλο της), τον παρανοϊκό και δυναστικό κακοποιό που την εκβιάζει (ο Ντένις Χόπερ αξέχαστος σε μια παροξυσμική ερμηνεία που τον βοήθησε να αναστήσει την ξεφτισμένη καριέρα του) και με έναν ολόκληρο νυχτερινό κόσμο ανθρωπόμορφων τεράτων.

Όταν ο ψυχοσεξουαλικός εφιάλτης του φιλμ αγγίξει το αποκορύφωμά του, ο Λιντς αφήνει το έδαφος να υποχωρήσει κάτω από τα πόδια του κοινού του και επαναφέρει με ένα μαγικό κλείσιμο του ματιού, τους θεατές πίσω στην καθησυχαστική παστέλ αθωότητα των πρώτων πλάνων. Η αγάπη θριαμβεύει επάνω στο κακό, η τάξη εγκαθιδρύεται και πάλι πίσω από τους τους κατάλευκους φράκτες και τους ανθισμένους κήπους, ο ήλιος ανατέλλει εκτυφλωτικά στον γαλανό ουρανό. Η ρωγμή που οδηγεί πίσω στο σκοτάδι, όμως, θα βρίσκεται πάντα κρυμμένη κάπου εκεί γύρω και θα καιροφυλακτεί.

Προικισμένη με ένα αίσθημα κινδύνου που δεν έχασε μέχρι σήμερα τη δύναμη του, η ωραιότερη, ίσως, ταινία του Λιντς παραμένει το ίδιο αχρονική, όπως και η κωμόπολη στην οποία εκτυλίσσεται η δράση. Και το ίδιο ονειρική, όσο και η νυκτερινή διαδρομή του ήρωα μέσα από τις σκιές του δικού του υποσυνείδητου.

Η αγάπη θριαμβεύει επάνω στο κακό, η τάξη εγκαθιδρύεται, ο ήλιος ανατέλλει. Η ρωγμή που οδηγεί πίσω στο σκοτάδι, όμως, θα βρίσκεται πάντα κρυμμένη κάπου εκεί γύρω

https://youtu.be/Eo3HQU1ay5A?si=VrKuzdmI2q4LRM_n

cinemagazin

___________________________________________________________

Όπως έχει αναφέρει η μελετήτριά του, Martha P. Nochimson, πολλοί κριτικοί βιάστηκαν να ερμηνεύσουν τις ανωμαλίες του κόσμου του Lynch σαν «όνειρα» ή «εφιάλτες» μόνο και μόνο επειδή δεν χωρούσαν στην κατηγορία του ρεαλισμού. Για τον ίδιο, όμως, η πραγματικότητα είναι έτσι κι αλλιώς ασταθής. Πίσω από την κανονικότητα της αμερικανικής επαρχίας ή την αστραφτερή βιτρίνα του Χόλιγουντ ελλοχεύουν δυνάμεις που αψηφούν όποια βεβαιότητα. Η Nochimson ερμηνεύει αυτήν την «αστάθεια» μέσα από τη σύγχρονη φυσική –συγκεκριμένα τη θεωρία της σχετικότητας και την κβαντομηχανική–, σημειώνοντας ότι ο Lynch είχε εκφράσει στον κύκλο του ενδιαφέρον για το πώς η επιστήμη αποκαλύπτει έναν κόσμο πιθανοτήτων, πολλαπλών εκδοχών και φαινομενικών «παραδόξων».

Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως το Lynch-ικό «όνειρο» δεν απεικονίζεται ως ακλόνητο ιδεώδες. Αντίθετα, γίνεται αφορμή για να εξεταστεί πόσο ρευστή, αινιγματική και –εντέλει– συναρπαστική είναι η ανθρώπινη εμπειρία.

Εδώ εντοπίζεται και η διαφορά του από την παραδοσιακή ματιά του Χόλιγουντ, που τείνει να εδραιώνει ένα σαφές, «αισιόδοξο» πλαίσιο. Ο Lynch επιλέγει να αποδομήσει αυτή την αισιοδοξία, όχι απαραίτητα ως πολιτική στάση, αλλά περισσότερο ως φιλοσοφική αναζήτηση. «Η ζωή παρουσιάζεται ως ένα μυστήριο. Και είναι στη φύση του ανθρώπου να προσπαθεί να λύσει αυτά τα μυστήρια», είχε πει.

Σε κάθε ταινία του, με εξαίρεση ίσως το Dune, ο Lynch μας καλεί να εστιάσουμε στο πώς η αντίληψη καθορίζει τον πόνο, στο πώς οι χαρακτήρες του βλέπουν τον κόσμο. Υπάρχουν εκείνοι που αντικρίζουν τη ζωή με μάτια γεμάτα θαυμασμό, πλάθοντας μια πραγματικότητα γεμάτη δυνατότητες και ενθουσιασμό, που τους οδηγεί σε πιο φωτεινές επιλογές. Και υπάρχουν κι εκείνοι που βλέπουν τον κόσμο μέσα από το πρίσμα του φόβου, διαμορφώνοντας μια ύπαρξη σκοτεινή και ζοφερή. Στις ταινίες του Lynch, η επίλυση του μυστηρίου δεν θα μπορούσε να ήταν εύκολη υπόθεση. Οι «επιτυχημένοι» αναζητητές θα περάσουν μέσα από δοκιμασίες και κακουχίες, όπως ακριβώς κάνει η Nikki Grace στο Inland Empire, την τελευταία ταινία του σκηνοθέτη.

Σε αυτήν την αναζήτηση, ο Lynch μπορεί να φαίνεται σε πολλούς αποκομμένος από την πολιτική ή κοινωνική κριτική. Η Nochimson εξηγεί πως, στις συζητήσεις της με τον σκηνοθέτη, εκείνος όντως εστίαζε λιγότερο σε «εξωτερικούς» παράγοντες (καταναλωτισμός, οικονομία κ.λπ.) και περισσότερο στη «συνείδηση» ως κλειδί.

Είναι γνωστή η προσήλωσή του σε μορφές διαλογισμού που αντλούν έμπνευση από τις ιερές Βέδες (Vedas) της ινδουιστικής παράδοσης – μια στάση που προκάλεσε κάποιες φορές επικρίσεις ως «λατρευτική» ή «αμφιλεγόμενη». Ωστόσο, για τον ίδιο, επρόκειτο μάλλον για μια προσπάθεια απελευθέρωσης του μυαλού από τις φοβίες και τα «διδαγμένα» όρια· ένα βήμα προς τη διαύγεια, απαραίτητη για να προσεγγίζει με αστείρευτη δημιουργικότητα το αίνιγμα του κόσμου ως ένα σύστημα ισορροπιών και αντιθέσεων.

Παράλληλα, ο Lynch απορρόφησε –έστω σε ποιητικό επίπεδο– ιδέες από τη σύγχρονη φυσική, όπως η έννοια της «σύμπλεξης» (entanglement) ή της «υπέρθεσης» (superposition). Στην κβαντομηχανική αυτές οι έννοιες περιγράφουν φαινόμενα που αντιβαίνουν στην κοινή λογική (π.χ. σωματίδια σε δύο σημεία ταυτόχρονα), όμως για τον Lynch λειτουργούν περισσότερο σαν μεταφορά: χαρακτήρες που είναι ταυτόχρονα δύο ή περισσότεροι, τόποι που βρίσκονται σε «παράλληλες διαστάσεις»· μια υπενθύμιση ότι η πραγματικότητα ίσως να μην είναι τόσο σταθερή όσο φανταζόμαστε. «Ο Lynch είναι ποιητής της κινηματογραφικής γλώσσας», λέει η Nochimson· δεν διεκδικεί επιστημονικά συμπεράσματα, μα αξιοποιεί τα «δώρα» της φυσικής για να εκφράσει την ιδέα πως «πολύ περισσότερα είναι δυνατά απ’ ό,τι νομίζαμε».

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης είχε δηλώσει ότι εκτιμά βαθιά όταν οι θεατές των ταινιών του προσπαθούν να βγάλουν το δικό τους νόημα, ακόμα κι αν αποκλίνει από το δικό του. «Μερικοί μπορεί να έρθουν πιο κοντά στη δική μου ερμηνεία, μερικοί όχι. Αλλά δεν έχει σημασία αυτό», είχε πει, καλώντας το κοινό να εμπιστευτεί την εσωτερική του διαίσθηση, αυτή την ενδόμυχη αίσθηση που δεν μπορείς να περιγράψεις με λόγια. Λέξεις όπως «ονειρικό», «σουρεαλιστικό», «παράλογο» συχνά αδυνατούν να μεταφέρουν το βάθος της ανθρώπινης εμπειρίας· ο Lynch αφήνει συνειδητά και μεθοδικά την οθόνη να λειτουργήσει ως μία επικράτεια άρρητου διαλόγου με το υποσυνείδητο του καθενός μας και ταυτόχρονα όλων μας.

Είτε θεωρήσουμε τις ταινίες του δοκίμια στην ανθρώπινη συνθήκη είτε υπόγειες διαδρομές ενός «κινηματογραφικού εργαστηρίου», ένα παραμένει σίγουρο: ο David Lynch μάς καλεί να αμφισβητήσουμε τα εξωτερικά και εσωτερικά όρια, υποδεικνύοντας ότι το περίεργο δεν είναι παρά μια άλλη εκδοχή του οικείου. Όπως το έθεσε και η Martha P. Nochimson, «είναι ποιητής που αξιοποιεί ιδέες της επιστήμης για να δραματοποιήσει τις αθέατες πλευρές της ζωής».

Και υπάρχουν κι εκείνοι που βλέπουν τον κόσμο μέσα από το πρίσμα του φόβου, διαμορφώνοντας μια ύπαρξη σκοτεινή και ζοφερή.

______________________________

Οδός Μαλχόλαντ 2001

Στην διαφήμιση η ηθοποιός Ναόμι Γουότς

Μια ταινία τρόμου με απειλή τη βιομηχανία του θεάματος, ένα δηλητηριώδες γράμμα με παραλήπτη τον κόσμο της ψευδαίσθησης και μια απελπισμένη, τραγική ερωτική ιστορία. Με βραβείο σκηνοθεσίας στις Κάννες, ανάλογη υποψηφιότητα στα Όσκαρ και τον τίτλο ενός από τα αριστουργήματα του μοντέρνου σινεμά, η «Οδός Μαλχόλαντ» περιπλανιέται στη χολιγουντιανή σκιά παρέα με δυο γυναίκες που προσπαθούν να λύσουν ένα μυστήριο, έναν νεαρό σκηνοθέτη σε κίνδυνο, ένα αινιγματικό μπλε κουτί με το κλειδί του.

Ταυτότητες αλλάζουν, χαρακτήρες αποσυντίθενται, η ιστορία καταρρέει και αναδομείται για να αποκαλύψει την ίδια την κόλαση σε ένα κόσμο όπου οι άνθρωποι υπάρχουν μοναχά ως μαριονέτες, η αλήθεια κατασκευάζεται και η αγάπη είναι ένα ακόμη ενορχηστρωμένο ψέμα. Το όνειρο μεταμορφώνεται ξαφνικά σε εφιάλτη. Και τα υπόλοιπα γίνονται σιωπή. Silencio!

https://youtu.be/xNCgKm-_0dY?si=WS0Naccbq7qs29xp

Διάλογοι

Δεν ξέρω ποιά είμαι

..........Ελα θα κάνουμε πως είμαστε στο cinema

θα παριστάνουμε ότι είμαστε κάποιες άλλες

είναι όλα μια ψευδαίσθηση και ακούγεται μόνο η ψηφιοποίηση και να μας λέει

Silencio

O David το 2001 κατέθεσε σε τι ακριβώς προγραμματίζουν τον άνθρωπο

__________________________________________________________________